Cấu tạo và nguyên lý hoạt động của lưỡi gà trên xe 2 thì
Lưỡi gà là một chi tiết nhỏ nhưng rất quan trọng trên máy 2 thì. Bộ phận này có nhiệm vụ điều khiển hòa khí từ bình xăng con đi vào lốc máy, đồng thời hạn chế hòa khí bị dội ngược ra họng xăng. Lưỡi gà còn tốt và đóng kín thì xe dễ nổ, garanti đều, bắt ga nhanh và giữ được lực máy. Nếu lưỡi gà bị cong, hở hoặc lắp sai, xe có thể khó nổ, hụp ga đầu và thường xuyên trả hơi ngược ra bình xăng con.
Lưỡi gà trên xe 2 thì là gì?
Lưỡi gà là bộ phận nằm giữa cổ hút và lốc máy. Trên các dòng xe như Honda Nova Dash, Nova Tena, LS125, NSR và nhiều mẫu xe 2 thì khác, muốn tháo cụm lưỡi gà thường phải gỡ bình xăng con và cổ hút trước.
Lưỡi gà làm việc giống như một cửa một chiều. Khi trong lốc máy có lực hút, các lá sẽ mở để hòa khí đi vào. Khi áp suất trong lốc máy tăng lên, các lá lập tức đóng lại để giữ hòa khí không chạy ngược về bình xăng con.
Cấu tạo của bộ lưỡi gà
Một bộ lưỡi gà thường gồm những chi tiết chính sau:
- Đế lưỡi gà: Là phần thân bằng kim loại hoặc vật liệu tổng hợp, bên trong có các cửa để hòa khí đi qua.
- Lá lưỡi gà: Là những lá mỏng có khả năng đàn hồi và đóng mở theo áp suất trong lốc máy.
- Miếng chặn lưỡi gà: Giới hạn độ mở của lá, không cho lá bật quá xa khi máy lên tua cao.
- Ốc giữ lá: Cố định lá và miếng chặn lên đế lưỡi gà.
- Ron lưỡi gà: Làm kín vị trí tiếp xúc giữa cổ hút, đế lưỡi gà và lốc máy, tránh tình trạng hút gió ngoài.
Tùy thiết kế máy, bộ lưỡi gà có thể sử dụng hai lá, bốn lá hoặc nhiều cánh nhỏ. Nhiều cánh nhỏ thường đóng mở nhanh hơn, nhưng phải phù hợp với cửa hút, dung tích máy và dải tua hoạt động.
Nguyên lý hoạt động của lưỡi gà
Lưỡi gà không sử dụng dây kéo hay cơ cấu điều khiển riêng. Việc đóng mở hoàn toàn dựa vào sự thay đổi áp suất bên trong lốc máy khi piston đi lên và đi xuống.
Khi piston đi lên
Khi piston chạy từ điểm chết dưới lên điểm chết trên, khoảng trống bên trong lốc máy tăng lên và tạo ra lực hút. Do áp suất bên phía lốc máy thấp hơn phía bình xăng con, các lá lưỡi gà được hút mở vào trong.
Lúc này, hỗn hợp xăng và không khí từ bình xăng con đi qua cổ hút, qua lưỡi gà rồi vào lốc máy. Trên xe sử dụng bơm nhớt 2T riêng, nhớt 2T cũng được đưa vào đường nạp hoặc vị trí bôi trơn theo thiết kế của từng động cơ.
Khi piston đi xuống
Khi piston chạy xuống, khoảng trống bên trong lốc máy giảm lại làm áp suất tăng lên. Áp suất này ép các lá lưỡi gà đóng sát vào mặt đế.
Khi lưỡi gà đóng kín, hòa khí không thể dội ngược ra bình xăng con. Hòa khí trong lốc máy được ép qua các cửa chuyển để đi lên lòng và vào buồng đốt.
Quá trình đóng mở này diễn ra liên tục theo từng vòng quay của máy. Khi máy lên tua cao, lưỡi gà phải đóng mở rất nhanh và chính xác.
Lưỡi gà phải mở đủ để máy lấy hòa khí nhưng cũng phải đóng thật nhanh và kín. Chỉ cần lá bị cong hoặc đóng chậm, khả năng nạp của máy 2 thì sẽ giảm thấy rõ.
Vì sao máy 2 thì cần lưỡi gà?
Khi piston đi xuống, áp suất trong lốc máy tăng mạnh. Nếu đường hút không có lưỡi gà, một phần hòa khí có thể bị ép ngược ra họng bình xăng con. Máy sẽ mất lượng hòa khí cần thiết cho quá trình nén sơ cấp và đưa lên buồng đốt.
Lưỡi gà giúp:
- Giữ hòa khí không bị trả ngược ra bình xăng con.
- Giúp xe dễ nổ và giữ garanti ổn định hơn.
- Cải thiện độ nhạy khi vừa lên ga.
- Giúp máy có lực ở ga đầu và ga giữa.
- Tăng hiệu quả hút hòa khí vào lốc máy.
Các loại lưỡi gà thường gặp
Lưỡi gà thép
Lưỡi gà thép có độ bền khá cao và thường được sử dụng trên máy zin. Loại này làm việc ổn định nhưng nặng hơn lưỡi sợi hoặc lưỡi carbon nên tốc độ phản ứng có thể chậm hơn.
Nếu lưỡi thép bị nứt hoặc gãy, mảnh thép có thể bị hút vào trong máy, làm trầy lòng, hư piston hoặc gây hư phần đầu bò. Vì vậy không nên tiếp tục sử dụng lá thép đã có dấu hiệu nứt, rỉ hoặc mỏi.
Lưỡi gà sợi
Lưỡi gà sợi nhẹ hơn thép, độ đàn hồi khá và thường cho cảm giác bắt ga nhẹ hơn. Giá cũng tương đối dễ chịu. Sau thời gian sử dụng, mép lá có thể bị tưa, mòn hoặc mất độ đàn hồi.
Lưỡi gà carbon
Lưỡi carbon nhẹ, đóng mở nhanh và thường được sử dụng trên xe cần cải thiện độ nhạy tay ga. Tuy nhiên, không phải cứ lắp lá carbon hoặc chọn lá thật mỏng là máy sẽ mạnh.
Nếu lá quá mỏng hoặc quá mềm, xe có thể bắt ga đầu nhanh nhưng khi lên tua cao lá bị rung, đóng không kịp hoặc không còn kín. Độ dày và độ cứng phải phù hợp với bình xăng con, lòng máy, pô và mức tua sử dụng.
| Loại lưỡi gà | Ưu điểm | Hạn chế | Phù hợp |
|---|---|---|---|
| Thép | Bền, ổn định, gần với cấu hình zin | Nặng và phản ứng chậm hơn loại sợi | Xe zin, ưu tiên độ bền |
| Sợi | Nhẹ, bắt ga khá, giá hợp lý | Mép lá có thể bị tưa hoặc xuống độ đàn hồi | Xe đi phố hoặc nâng cấp nhẹ |
| Carbon | Nhẹ, đóng mở nhanh, phản ứng ga tốt | Giá cao và phải chọn đúng độ cứng | Xe đã canh chỉnh hoặc làm máy |
Độ cứng của lưỡi gà ảnh hưởng ra sao?
Lá quá cứng sẽ khó mở khi máy chạy ở tua thấp. Xe có thể lì ga đầu, lên ga không lanh và cảm giác máy bị nặng. Tuy nhiên, lá cứng có thể ổn định hơn khi máy chạy tua cao nếu được sử dụng đúng cấu hình.
Lá quá mềm mở nhanh ở ga đầu nhưng có thể bị rung hoặc đóng không kịp khi tua máy tăng. Khi đó hòa khí dễ bị dội ngược, máy hụt ở ga lớn hoặc lên tua không sạch.
Miếng chặn lưỡi gà cũng ảnh hưởng đến hành trình mở của lá. Không nên tự ý bẻ miếng chặn để tăng độ mở. Mở quá nhiều làm lá mau mỏi và dễ gãy; mở quá ít lại làm nghẹt lượng hòa khí đi vào máy.
Cách kiểm tra lưỡi gà sau khi tháo
- Vệ sinh bên ngoài bộ lưỡi gà bằng dung dịch phù hợp, tránh dùng vật cứng cạo lên mặt lá.
- Đưa bộ lưỡi gà về phía ánh sáng và nhìn khe giữa mép lá với đế.
- Kiểm tra lá có bị cong, mẻ, nứt, tưa mép hoặc bong lớp vật liệu hay không.
- Dùng tay sạch nâng nhẹ từng lá rồi thả ra. Lá phải tự trở về vị trí đóng nhanh và đều.
- Kiểm tra miếng chặn có bị cong lệch hoặc biến dạng không.
- Kiểm tra các con ốc giữ lá có bị lỏng, tuôn đầu hoặc sai loại không.
- Kiểm tra mặt đế và ron lưỡi gà trước khi lắp lại.
Nếu nhìn thấy khe sáng rõ giữa lá và đế, lá bị cong hoặc hai bên đóng không đều thì nên thay đúng loại. Không nên dùng tay bẻ ngược lá để ép cho kín vì thao tác này làm thay đổi độ đàn hồi và tăng nguy cơ gãy lá khi máy đang chạy.
Lưu ý khi tháo và lắp lưỡi gà
- Vệ sinh sạch khu vực cổ hút trước khi tháo để bụi và ốc không rơi vào lốc máy.
- Không làm trầy mặt đế nơi mép lưỡi gà tiếp xúc.
- Lắp lá đúng chiều và đúng vị trí ban đầu.
- Không siết ốc giữ lá quá mạnh vì có thể làm cong lá hoặc tuôn ren.
- Không tự ý bẻ miếng chặn để tăng hành trình mở.
- Thay ron mới nếu ron cũ bị rách, chai hoặc đã ép xẹp.
- Kiểm tra cổ hút cao su có bị chai, nứt hoặc hở hay không.
- Trước khi lắp bình xăng con, kiểm tra kỹ để chắc chắn không còn ốc hoặc dị vật trong đường hút.
Ốc giữ lá nằm ngay trên đường hòa khí đi vào máy. Nếu ốc tự tháo và lọt vào trong, piston, lòng và đầu bò có thể bị hư nặng. Vì vậy phải dùng đúng ốc, siết đều và chống lỏng theo thông số kỹ thuật của Honda.
Có nên thay lưỡi gà độ cho xe zin?
Xe còn máy zin và đang chạy ổn định thường không cần thay lưỡi gà độ chỉ để tìm thêm công suất. Một bộ lá không đúng độ cứng có thể làm xe bắt ga đầu nhanh hơn nhưng lại hụt khi kéo tua hoặc khiến việc canh bình xăng con khó hơn.
Nên lựa chọn theo tình trạng sử dụng:
- Xe zin đi hằng ngày: Ưu tiên lưỡi gà đúng kích thước và đặc tính gần với đồ zin.
- Xe nâng cấp nhẹ: Có thể dùng lưỡi gà sợi hoặc carbon chất lượng tốt, nhưng nên kiểm tra lại garanti và hòa khí.
- Xe đã làm máy: Độ cứng lá, số cánh và độ mở phải đi chung với bình xăng con, lòng, pô và dải tua cần sử dụng.
Kết luận
Lưỡi gà là cửa một chiều của đường hút trên máy 2 thì. Khi piston đi lên, lực hút trong lốc máy làm lưỡi gà mở để lấy hòa khí. Khi piston đi xuống, áp suất trong lốc máy ép lưỡi gà đóng lại, giữ hòa khí không bị trả ngược ra bình xăng con.
Khi bảo dưỡng cần kiểm tra kỹ độ kín, độ đàn hồi, mép lá, đế lưỡi gà, miếng chặn và ron. Nếu cần thay mới, nên chọn đúng loại dành cho đời xe và ưu tiên phụ tùng có thông số rõ ràng. Không nên tự ý bẻ lá hoặc miếng chặn vì có thể làm thay đổi đặc tính nạp và gây hư máy.
